Kazimierz Bonowski (2) 1890-1945

czwartek, 22 grudnia 2011 14:13

Po zwolnieniu 2 lutego 1921 r. do rezerwy i powrocie do Wągrowca, Kazimierz Bonowski mógł rozpocząć działalność zawodową. Już 14 lutego 1920 r. jego ojciec nabył dla niego nieruchomość przy ul. Szerokiej 21 od Marii Kręglewskiej, wówczas radnej Rady Miejskiej. Wągrowiecka radna w swojej posiadłości prowadziła drukarnię i introligatornię. W czasie tej transakcji - jak wiemy - Kazimierz Bonowski przebywał na froncie litewsko-białoruskim.

Zapewne krótko po przybyciu do rodzinnego miasta, wykorzystując przejęte maszyny drukarskie i inne urządzenia, rozpoczął działalność wydawniczą. Z jego drukarni na zlecenie starosty Macieja Szumskiego zaczęło wychodzić urzędowe pismo „Orędownik Powiatu Wągrowieckiego”. Pismo ukazywało się dwa dni w tygodniu, w środy i soboty.

W tym samym roku Kazimierz Bonowski zdecydował się również na rozpoczęcie własnej działalności wydawniczej. Na wągrowieckim rynku w pewnym momencie ukazała się „Gazeta Wągrowiecka” z podtytułem „Pismo dla Rodzin Polskich”. Nieznana jest data rozpoczęcia wydawania tego lokalnego pisma, bowiem nie zachowały się dwa pierwsze roczniki pisma. W Bibliotece Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przechowywane są roczniki z lat 1923 (od nr 28 z 7 kwietnia) - 1939 (ostatnia gazeta ukazała się 30 sierpnia).

Podobna sytuacja jest z „Orędownikiem”. We wspomnianej bibliotece znajdują się roczniki 1923 (od nr 2 z 6.01.1923) - 1939. Brak rocznika 1926 r. Drukarni Kazimierza Bonowskiego dotyczą tylko roczniki do 1934 r.
Po wejściu „Gazety Wągrowieckiej” na lokalny rynek, pismo urzędowe „Orędownik” stało się bezpłatnym jego dodatkiem. Z nastaniem roku 1923 pismo urzędowe zmieniło nazwę na „Orędownik Urzędowy powiatu Wągrowieckiego” i nadal pozostało dodatkiem do „Gazety Wągrowieckiej”. Taki stan trwał do 28 lutego 1923 r.
Rosnące koszty druku zmusiły Kazimierza Bonowskiego do zmiany umowy ze starostą co do dalszego wydawania „Orędownika”. W nr 10 z 14 lutego 1923 r. starosta informował na łamach pisma, że z dniem 1 marca ukazywać się będzie niezależnie od „Gazety Wągrowieckiej”. Ustalił jego cenę na 300 mk, zaś w prenumeracie kosztować miało 1500 mk. Pierwszy samodzielny numer pisma urzędowego ukazał się 7 marca 1923 r. (nr 14).
„Orędownik” jako dodatek ukazywał się „wedle potrzeby” i po usamodzielnieniu się nadal był wydawany bez określenia częstotliwości. Zamieszczano w nim wszelkie obwieszczenia władz wojewódzkich, powiatowych i miejskich, rozporządzenia policyjne, weterynaryjno-policyjne, obwieszczenia o wynikach wyborów, różnego rodzaju komunikaty, instrukcje, regulaminy itp. Pismo najczęściej składało się z 4 kolumn, bywały także numery jednokolumnowe i złożone z 12 kolumn. Ostatnia kolumna wykorzystywana była w większości na publikowanie ogłoszeń i reklam, za których treść odpowiedzialny był Kazimierz Bonowski. Przynosiły mu wymierne korzyści finansowe. „Orędownik” był zatem pismem informującym poszczególne urzędy i mieszkańców o wszystkich istotnych sprawach w życiu społeczno-gospodarczym i politycznym miasta i powiatu. Za treść tych informacji odpowiedzialność spoczywała na starostwie.
„Gazeta Wągrowiecka” do 31 października 1923 r. ukazywała się dwa dni w tygodniu, we wtorki i czwartki, zaś od 1 listopada tego roku do 31 marca 1930 r. również w niedziele. Z dniem 1 stycznia 1926 r. Kazimierz Bonowski zmienił podtytuł swojego pisma na „Pismo dla Ziemi Pałuckiej” i taki pozostał do 26 lipca 1930 r. Od następnego numeru aż do końca wydawania gazety podtytuł brzmiał: „Pismo Ziemi Pałuckiej”.
Zmianie uległa także nazwa pisma urzędowego. Ostatni „Orędownik Urzędowy powiatu Wągrowieckiego” ukazał się 24 sierpnia 1929 r. (nr 30), a już następny z datą 4 września powrócił do pierwotnej nazwy „Orędownik Powiatu Wągrowieckiego”. Pismo wychodziło do 28 grudnia 1934 r., po czym starosta dr Kazimierz Rościszewski wstrzymał jego wydawanie. Ponownie pojawiło się 13 kwietnia 1935 r. jako „Orędownik na powiat wągrowiecki”, jednak miejscem wydania była druga działająca w mieście drukarnia Wojciecha Kubanka juniora. Zmiana miała wyraźny podtekst polityczny: Kazimierz Bonowski był wówczas radnym obozu narodowego i zdecydowanym przeciwnikiem systemu pomajowego, sanacji.
W 1924 r. Kazimierz Bonowski wykupił przylegający do jego przedsiębiorstwa dom. W tym miejscu postawił nowy budynek, w którym umieścił swój zakład, wzbogacając go o nowe maszyny poligraficzne. Zapewne od początku działalności osobnym jego działem była introligatornia. W pewnym momencie w tym dziale znalazła się wytwórnia zeszytów i ksiąg handlowych, zaś w drukarni wykonywano także druki wszelkiego rodzaju dla handlu i przemysłu. Wykonywano też opakowania do artykułów spożywczych.
Trzecim działem w stale rozbudowywanym przedsiębiorstwie, które przyjęło nazwę „Zakłady Graficzne K. Bonowskiego”, była księgarnia i skład papieru. W 1936 r. Kazimierz Bonowski zatrudniał 21 ludzi i było to jedno z prężniejszych przedsiębiorstw w mieście.
Kiedy w 1928 r. nakład „Gazety Wągrowieckiej” osiągnął swoje apogeum - 1800 egzemplarzy, Kazimierz Bonowski zdecydował się wprowadzić na rynek kolejne pismo „Dziennik Narodowy”.
Wychodziło ono 6 razy w tygodniu i było pismem o wyraźnym narodowym obliczu politycznym w duchu nacjonalistycznym (przeciw Niemcom i Żydom). Względy ekonomiczne spowodowały, że po 10 latach Kazimierz Bonowski zaniechał jego wydawania. Ostatni numer ukazał się 30 października 1938 r.
Po powstaniu 1 grudnia 1935 r. Związku Polskiego (Związku Popierania Polskiego Stanu Posiadania), w związku z nasileniem się kursu antyżydowskiego, Kazimierz Bonowski natychmiast wsparł medialnie utworzoną organizację. Wprowadził z dniem 17 grudnia 1935 dodatek do „Gazety Wągrowieckiej” o nazwie „Zielona Wstęga”. Wychodził w cyklu dwutygodniowym, jednak nieznany jest okres ukazywania się tego antyżydowskiego pisma.

W swoich pismach Kazimierz Bonowski wprowadził też inne dodatki. 7 października 1934 r. do „Dziennika Narodowego” wprowadził bezpłatny dodatek „Wieczór Niedzielny” (nieznany okres wydawania). W „Gazecie Wągrowieckiej” od 15 sierpnia 1932 r. zaczął ukazywać się dwutygodnik regionalny redagowany przez Akademickie Koło Pałuczan pn. „Życie Naszej Młodzieży Akademickiej”, a od 13 stycznia 1935 r. kolejny dodatek pn. „Wieczór niedzielny”.
„Gazeta Wągrowiecka” od początku afirmowała z mniejszą lub większą wyrazistością ideologię Narodowej Demokracji. Sam wydawca był członkiem władz miejscowej endecji. Po przewrocie majowym pismo przeszło na zdecydowanie opozycyjną stronę wobec rządu, stąd częste procesy sądowe, a nawet zamknięcie drukarni (październik-listopad 1930 r.).