Kazimierz Bonowski (4) 1890-1945

czwartek, 19 stycznia 2012 13:50

Niemal 90 osób reprezentowało wągrowiecką Radę Miejską w okresie międzywojennym. Warto przypomnieć sylwetki tych samorządowców, bowiem każdy z nich, bez względu na orientację polityczną, przyczynił się do rozwoju miasta.

Lista organizacji, stowarzyszeń, a także komitetów, do których należał Kazimierz Bonowski, jest wyjątkowo długa.

WŚRÓD BRACI KURKOWYCH
Oprócz już wcześniej wspomnianych form aktywności społecznych, należy wymienić jego przynależność do Bractwa Strzeleckiego, choć brak jest dokumentu potwierdzającego datę wstąpienia do tego stowarzyszenia. W pierwszym znanym powojennym spisie członków z 1924 r. Kazimierz Bonowski figuruje już w tym wykazie. Do Bractwa Strzeleckiego należało wówczas 71 członków. W 1927 r. pełnił funkcję komendanta w 9. osobowym zarządzie. Właśnie wtedy (25 maja 1927 r.) zarząd bractwa zatwierdził nowy statut i przedłożył go wojewodzie poznańskiemu do zatwierdzenia. Wojewoda zatwierdził statut 22 października 1927 r. i stał się on obowiązującym prawem przez kolejne lata okresu międzywojennego.
Kazimierz Bonowski dwukrotnie dostąpił godności króla kurkowego. Po raz pierwszy przyozdobił swój bracki mundur łańcuchem srebrnym z gwiazdą i godłem bractwa w 1930 r., wygrywając rywalizację w zielonoświątkowym strzelaniu. Drugi raz sięgnął po królewski tytuł w 1932 r. Warto nadmienić, że łańcuch królewski był darem dr. Stanisława Kulińskiego, który dla kurkowych braci ufundował go w 1926 r.

INNA DZIAŁALNOŚĆ
Nie można pominąć jego zaangażowania w pracę Towarzystwa Samodzielnych Kupców, do którego przystąpił w 1922 r.
Źródła wzmiankują o wspieraniu przez Kazimierza Bonowskiego aktywności sportowej mieszkańców, szczególnie tych zrzeszonych w Klubie Sportowym „Nielba” po jego usamodzielnieniu się w 1928 r.
Kazimierz Bonowski przewodniczył także komisji rewizyjnej w miejscowym Kole Śpiewaczym.
W 1938 r. zaangażował się również na rzecz odnowienia kościoła farnego. W powstałym komitecie działał w sekcji propagandowej, był w niej sekretarzem.
Społeczeństwo polskie w obliczu zagrożenia ze strony Niemiec skupiło się na wzmocnieniu obronności kraju. Szeroko została poparta, rozpisana 30 marca 1939 r. pięcio-procentowa Pożyczka Obrony Przeciwlotniczej i trzy-procentowe bony Obrony Przeciwlotniczej.
W Wągrowcu w celu wsparcia tego przedsięwzięcia 15 kwietnia zawiązał się Miejski Komitet Obywatelski, który wyłonił ze swego grona komitet wykonawczy, do którego wszedł m.in. Kazimierz Bonowski. Poparł również odezwę Powiatowego Komitetu Pożyczki Obrony Przeciwlotniczej.
Wcześniejszą formą wspierania przygotowań do obrony była powszechna zbiórka pieniężna na pokrycie wydatków wojskowych i wojskowy program inwestycyjny, prowadzona od 9 kwietnia 1936 r., gdy Prezydent RP dekretem utworzył Fundusz Obrony Narodowej. W Wągrowcu zawiązał się komitet nadzwyczajny, który do kierowania akcją wyłonił komitet wykonawczy pod przewodnictwem Mieczysława Dubasa. W tym komitecie znalazł się również Kazimierz Bonowski. Efektem działalności tego komitetu było zebranie w gotówce 17 115,35 zł i w papierach wartościowych 9091 zł. Społeczeństwo przekazało ponadto biżuterię złotą, monety i wiele innych wartościowych przedmiotów.

OBLICZE POLITYCZNE
Wydawana przez Kazimierza Bonowskiego „Gazeta Wągrowiecka” od początku afirmowała z mniejszą lub większą wyrazistością ideologię narodowej demokracji. Łatwo zatem zauważyć, że był jej zwolennikiem. W różnych okresach był członkiem władz miejscowej endecji. Po maju 1926 r. wydawane przez niego pismo, a także wychodzący od 1928 r. „Dziennik Narodowy” przeszły na zdecydowanie opozycyjną stronę wobec rządu, stąd częste procesy sądowe. Prześladowania na tle ideologicznej nie ominęły także redaktorów obu gazet.

Z POMOCĄ POWODZIANOM
W 1927 r. południowo-wschodnią połać Polski dotknęła klęska powodzi, jakiej nie notowano od niepamiętnych czasów. Cały kraj pospieszył z pomocą powodzianom. W Wągrowcu również zawiązał się komitet niesienia pomocy dla powodzian, w którym znalazł się również Kazimierz Bonowski. Oprócz działalności propagandowo-agitacyjnej przekazał na rzecz powodzian znaczną kwotę: 100 zł.

POMOC DLA BIEDNYCH
Kazimierz Bonowski niemal przez cały okres międzywojenny angażował się w pomoc dla bezrobotnych i ubogich mieszkańców miasta. Przykładowo w 1927 r. w miesięcznych ratach wpłacił łącznie 55 zł na zwalczanie żebractwa i bezrobocia. 71 ofiarodawców wpłaciło wówczas 2899,35 zł, co w pewnym stopniu pozwoliło uchronić najbiedniejszych od dalszej degradacji społecznej.
Źródła potwierdzają działalność Kazimierza Bonowskiego w obywatelskim komitecie do walki z bezrobociem i w miejskim programie zwanym kuchnią ludową. Był wszędzie tam, gdzie potrzebna była pomoc i opieka nad ludźmi żyjącymi na skraju ubóstwa.
WOJNA I OKUPACJA
Zaraz po zajęciu miasta we wrześniu 1939 r. Niemcy przejęli zakład Kazimierza Bonowskiego. Wraz z rodziną został wysiedlony. Osiadł w Łowiczu i tam prowadził działalność w ruchu oporu: był łącznikiem Armii Krajowej. W 1944 r. został aresztowany przez gestapo w wyniku denuncjacji. Poddany został torturom, które wpłynęły na pogorszenie stanu zdrowia. Udało mu się uniknąć śmierci w łowickim więzieniu, bowiem uwolniony został po wstawiennictwie znajomego żołnierza niemieckiego. W Łowiczu pozostał do końca stycznia, po czym powrócił do Wągrowca i ponownie otworzył drukarnię i księgarnię.
ODZNACZENIA
Wągrowieccy żołnierze wielokrotnie dawali wyrazy męstwa i odwagi we wszystkich fazach wojny z bolszewikami. Ich waleczność podkreślił sam Naczelny Wódz Józef Piłsudski, gdy 6 grudnia 1920 r. dotarł do Zelwy, niedaleko Wołkowyska. Tam udekorował sztandary pułkowe, m.in. 58 (4) Pułku Piechoty, w którym kompanią karabinów maszynowych w I batalionie dowodził ppor. Kazimierz Bonowski. On sam w grupie 64 oficerów tego pułku odznaczony został Krzyżem Walecznych. Już po zakończeniu działań wojennych Kazimierz Bonowski odznaczony został Medalem Pamiątkowym za wojnę 1918-1921.
W 1938 r. za walkę o niepodległość Polski odznaczony został Krzyżem Niepodległości.

ZAKOŃCZENIE
Kazimierz Bonowski ożenił się z Joanną Haławską. Miał cztery córki: Irenę (ur. 1923 r.), Krystynę (ur. 1924 r.), Gabrielę (ur. 1928 r.) i Zdzisławę (ur. 1933 r.).
Po powrocie do Wągrowca w 1945 r. coraz bardziej zaczął odczuwać ślady gestapowskiego więzienia i okupacyjnych przeżyć. Zmarł 20 października 1945 r. i pochowany został na cmentarzu nowofarnym w Wągrowcu.