Pisaliśmy ostatnio o wągrowieckim skrzyżowaniu Nielby z Wełną. Nasz temat podjął też Jerzy Paluch, specjalista z zakresu melioracji wodnych.

Nazwanie skrzyżowania rzek Wełny i Nielby bifurkacją, nawet zwyczajowo, świadczy tylko o braku wiedzy osób używających tego określenia.
Bifurkacja hydrologiczna polega na naturalnym rozdzieleniu się biegu rzeki na dwa ramiona, których każde uchodzi do innego dorzecza. Chociaż rozdzielenie się biegu rzeki Wełny na dwa ramiona nastąpiło zapewne w okresie ostatniego zlodowacenia, czyli między 120 tysiącami, a 12 tysiącami lat temu i bez udziału człowieka, nazwanie tego zjawiska bifurkacją byłoby uzasadnione tylko wtedy, gdyby np. odnoga południowa (zwana obecnie tylko ze względu na skład chemiczny wód, które prowadzi - Nielbą) uchodziła np. do Odry, natomiast północne ramię - Wełna - do Warty. Tymczasem oba ramiona Wełny (Nielby poniżej skrzyżowania i Wełny) zlewają się poniżej Wągrowca we wspólne koryto. Właśnie ze względu na te kryteria - powstanie bez udziału człowieka i ujście ramion do innych dorzeczy - zjawisko takie jest niezwykle rzadkie. Jedynym znanym mi przykładem tego zjawiska na świecie jest bifurkacja rzeki Casiquiare w Ameryce Południowej. Wskutek erozji wstecznej rzeki Rio Negro, część wód Casiquare odpływa do Rio Negro i Amazonki a część do rzeki Orinoko. Również istniejące w Wielkopolsce rozdzielenie na dwa kierunki biegu rzeki Obry, z skierowaniem części wód do Obrzycy (Obry Leniwej), wykonane w latach 1864 - 1872 przez spółkę wodną regulacji Obry Leniwej, nie może zostać uznane za bifurkację.
Zaglądając do internetu pod hasło: „Bifurkacja” dowiemy się że: Często przytaczanym, lecz błędnym przykładem bifurkacji, jest skrzyżowanie rzek Nielby i Wełny w Wągrowcu.
Nie jest też prawdą, że przełożenie ujścia Nielby do Wełny spowodowane zostało koniecznością osuszenia koryta Nielby pod budowę szlaku kolejowego Zaprojektowana przez Adalberta Schulemanna z Bydgoszczy zmiana miejsca ujścia Nielby do Wełny miała za zadanie poprzez wprowadzenie Nielby w miejsce rozdzielania się biegu Wełny, ochronę miasta przed zalewaniem go wodami powodziowymi obu rzek oraz zapewnienie w okresach suchych odpowiedniego poziomu wody w Wełnie, poziomu pozwalającego na pracę młyna wodnego przy obecnej al. Jana Pawła II. (...)
Przyjęcie określenia „Bifurkacja Wągrowiecka”, jako nazwy własnej wyjątkowego zjawiska, dla celów  marketingowych i promocji miasta - a w istocie namawianie do kłamstwa – pod płaszczykiem „wymyślonego zwyczaju”,  zapewne w myśl zasady: „naród jest głupi – naród wszystko kupi, niczemu dobremu nie służy.
Istniejące w Wągrowcu skrzyżowanie rzek Wełny i Nielby, ze względu na nie mieszanie się wód obu rzek i brak wirów w miejscu skrzyżowania, tak jak gdyby jedna rzeka przepływała pod drugą, możliwe dzięki odmiennym cechom ich charakterystyk hydraulicznych i cechom fizyko-chemicznym wód, może i powinno stać się turystyczną atrakcją naszego miasta i powiatu. Wymaga to jednak spopularyzowania reklamą opartą tylko na prawdzie, zarówno co do istoty zjawiska, jak i genezy jego powstania. (...)

Jerzy Paluch
mgr inż. melioracji wodnych
b. biegły woj. pilskiego
ds. melioracji wodnych
b. rzeczoznawca
ds. ochrony środowiska i rekultywacji
skróty redakcyjne